Sfeerimpressie Eerste Dag van de Participatie

Datum 06-11-2019

Maandag 4 november vond de eerste Dag van de Participatie plaats in Nieuwegein. Een dag waar de wetenschap en praktijk van participatie elkaar hebben ontmoet om kennis en inzichten over het vak participatie uit te wisselen. Met 325 aanwezige wetenschappers, beleidsmakers, participatieprofessionals en burgers, kwamen inspirerende voorbeelden, ingewikkelde dilemma’s en nuttige vragen aan de orde.

Opening van de Dag van de Participatie     

De dag werd geopend door dagvoorzitter Natasja van den Berg samen met Erik Pool, directeur van de directie Participatie bij het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. In antwoord op de vraag waarom het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving, de Erasmus universiteit en het ministerie van IenW het initiatief hebben genomen om deze dag te organiseren, vertelde Pool: “Ik zie de spanning oplopen tussen wat overheden in hun processen doen en wat de mensen in het land willen. Over dat verschil gaat deze dag, waarin we vanuit zowel de praktijk als de wetenschap naar de onderliggende patronen moeten kijken, want we weten niet goed genoeg wat we hiermee aan moeten. Dat doen we in het belang van de rechtsstaat, zo voel ik dat. Dat kan participatie heten of versterking van de democratie, dat is een groot verhaal maar het is de reden waarom we deze dag urgent en belangrijk vinden.”

Vervolgens was het woord aan de keynote sprekers: nationale ombudsman Reinier van Zutphen, co-voorzitter van het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL) Jacques Wallage en hoogleraar Arwin van Buuren. Zij leidden de thema’s van de Dag van de Participatie in: participatie & samenleving, participatie & politiek en participatie & vakmanschap. Per thema brachten zij uitdagingen naar voren en vraagstukken waarbinnen praktijk en wetenschap elkaar kunnen versterken.

Participatie & Samenleving

van ZutphenReinier van Zutphen, nationale ombudsman: “Er wordt gezegd dat er te weinig wordt geluisterd. En ik vind dat ik moet luisteren naar de mensen die zeggen dat er te weinig wordt geluisterd. We hebben dus gevraagd aan burgers: wat vindt u dat de overheid moet zijn en doen in 2030? Voor de komende 10 jaar zien we dat burgers weten dat ze meer moeten doen, dat er meer van ze wordt verwacht, dat er een groot beroep wordt gedaan op hun zelfredzaamheid. En ze zetten daar tegenover: je moet me wel zelfredzaam maken, als ik het niet echt ben. Je moet eerlijk tegen me zijn. Je moet naar me luisteren. En dan wil ik meedoen. Als dat gebeurt, kan ik meedoen. Inspraak, daar gaat het dus eigenlijk niet meer over. Het gaat om invloed. Hoe zorgen wij ervoor dat de mensen in de Nederlandse samenleving, die 17 miljoen in alle verscheidenheid, invloed hebben op hun eigen leven? Dan heb je pas échte participatie. En daar gaat het volgens mij om.”

Participatie & Politiek

WallageJacques Wallage: “Democratie is meer dan neuzen tellen in de Tweede Kamer of in de gemeenteraad. Wie de democratie verengt tot machtsverhoudingen in de partijpolitiek, miskent dat er een breder democratiebegrip aan de orde is. Namelijk of mensen zich in dat beleid herkennen en er draagvlak is. Je kunt aan de stikstofcrisis heel mooi zien hoe dat uit de hand kan lopen. De overheid bepaalt met wetten het beleid. Maar op het moment dat de mensen om wie het gaat het gevoel hebben dat het over hun hoofden heen gaat, dat ze niet serieus geraadpleegd zijn, dan komen ze in opstand. Ik heb die demonstraties bekeken en ze zijn niet allemaal mooi om te zien. Daar gebeuren ook akelige dingen. Daar rijdt opeens iemand met een tractor het provinciehuis in Groningen binnen. En zo hadden we de democratie ook niet bedoeld. De bedoeling is niet dat de grootste mond het wint, of de grootste demonstratie. Maar de bedoeling is wel dat een verschil van mening in beginsel door overleg, door dialoog wordt opgelost. En dat is hier kennelijk niet gelukt. Dan krijg je dit type demonstratie.”

Kijk hier de lezing van Jacques Wallage terug.

Participatie & Vakmanschap

van BuurenArwin van Buuren: “Het is eigenlijk verbazingwekkend dat we nu nog steeds met elkaar praten over het vak van participatie. Blijkbaar is participatie toch nog vaak een soort van extraatje, soms ook iets wat we vooral door externen laten organiseren. Blijkbaar is die inbedding in het reguliere systeem nog heel gebrekkig. En blijkbaar wordt in veel participatieprocessen dus wel een paadje gehakt om dat specifieke proces tot een goed einde te brengen, maar ontstaan er nog geen gebaande wegen binnen de organisatie. Waarbij participatie daadwerkelijk ingebed is in procedures, in werkwijzen, in manieren van doen waardoor het de volgende keer makkelijker wordt. En daar moeten we over nadenken. Hoe verankeren we nu participatieprocessen?”

Binnenkort zijn de keynote presentaties online beschikbaar op www.dagvandeparticipatie.nl

Videoboodschap Secretaris-Generaal Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Met een videoboodschap gaf ook secretaris-generaal van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Maarten Schurink twee vraagstukken mee aan de aanwezige deelnemers:

  1. Hoe kunnen we de participatieve democratie en de representatieve democratie goed met elkaar laten samenwerken? Zodat ze elkaar beter maken en niet in de weg zitten.
  2. Hoe zorgen we ervoor dat iedereen mee kan doen in die participatieve en representatieve democratie? Want dat is niet vanzelfsprekend.  

Workshops, TED talks & Participatiemarkt

Daarna was het tijd voor workshops. In de drie ronden kwam ondermeer aan bod: inzichten uit het Noordzee overleg, of lokale referenda een democratisch wondermiddel zijn, hoe inwoners de overheid kunnen uitdagen en de overheid hiermee om kan gaan, of participatie bijdraagt aan ongelijkheid in de samenleving, reflecties op de zienswijzenprocedure vanuit praktijk en wetenschap, hoe om te gaan met onverwachtse wendingen in een participatieproces, wat digitale democratie inhoudt, en nog veel meer!

Ook konden deelnemers de gehele dag terecht op de participatiemarkt, waar o.a. een eerstehulppost voor participatievraagstukken stond, en waren TED talks te volgen. Binnenkort ook op www.dagvandeparticipatie.nl te vinden.

Uitreiking Participatie Magazine

In de plenaire afsluiting vroeg de dagvoorzitter of het publiek 3 inspirerende deelnemers willen nomineren, om hun inzichten op het podium met alle aanwezigen te delen. Gezamenlijk vervingen deze drie deelnemers de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat. In deze hoedanigheid ontvingen zij ook als eerste het speciale participatie magazine van de organiserende partijen. Tot slot reflecteerden Erik Pool, Arwin van Buuren en Boudewijn Steur, programmamanager Versterking Democratie en Bestuur bij ministerie van BZK, op de opbrengsten van de dag. “Onze democratie bestaat enkele eeuwen. Directe participatie is daarbij een nieuwe, belangrijke aanvulling op het bestaande systeem. In de komende jaren moeten we blijven leren en oefenen met participatie. Dat gaat niet vanzelf. Deze eerste Dag van de Participatie leverde een belangrijke bijdrage aan dat leren door inspirerende en leervolle gesprekken tussen wetenschap, beleid en praktijk”, blikt Steur terug op deze dag.

Fotografen: Rob Acket en Ad Bogaards (laatste drie foto's)